Aptallarla Ne Yapmalı? Maxime Rovere’in Etkileşimli Etiği
Hepimizin hayatını zaman zaman zorlaştıran bir “aptalı” vardır, evde, iş yerinde, sokakta, yakın ya da uzak bir ilişkide. Fransız filozof Maxime Rovere, Aptallarla Ne Yapmalı? kitabında bu evrensel dertle “etkileşimli etik” adını verdiği bir yaklaşımla, pratik felsefe yöntemiyle uğraşıyor.
Aptallık Bir Zeka Sorunu Değildir
Rovere’in ilk önermesi çarpıcı: Aptallar zekâ yoksunu değildir, hatta çoğu zaman zeki, iyi eğitimli, görmüş geçirmiş kişilerdir. Aptallık, kişinin içsel bir özelliği değil, belli etkileşimlerde açığa çıkan bir parçasıdır. Rovere’e göre aptallıkla ilgili iki aksiyom tartışılmaz. Birincisi, aptallar inatçıdır; anlamaya, yeniden öğrenmeye ve değişmeye dirençlidirler. İkincisi, aptallar bizi de boğar; akıl ve anlama becerimizi bir döngüye sokarlar, ne desek çıkmaz sokakta kalırız.
İkinci Önerme: Aptallaşan Biz de Olabiliriz
Rovere’in ikinci önermesi daha rahatsız edici: Aptalla karşılaştığımızda içimizdeki aptal da ortaya çıkabilir. Odaklanmamız gereken kişi bazen karşı taraf değil, bizzat biziz. Bu, “sorun bende” diyen bir pozitif psikoloji tuzağı değildir. Aptallığı karşı taraf başlatmış ve sorumlu olabilir, ama biz de onunla birlikte aptallaşmaya başlamışsak, artık geçmişi değil bugünü konuşmamız gerekir. Rovere’in önerisi: Aptalınızla karşılaştığınızda aceleci, kör ya da sert olmayın; tam da o anda inceliğinizi ve değerinizi, aptala rağmen değil, aptal sayesinde geliştirin.
Pratik Bir Çözüm: Aptalınızı Eğitmeye Çalışmayın
Rovere’in ilk pratik önerisi net: Aptalınızı eğitmeye çalışmayın, siz onun öğretmeni, psikoloğu ya da kurtarıcısı değilsiniz. Aptallıkla ilişkinin dışında bir gözlemci değil, bizzat o dinamiğin bir öznesiyizdir. Öğretmen, psikolog rolüne soyunmak aptallığı sonlandırmaz, çoğu zaman artırır. Aptallar hakikati duymak istemez ve genellikle sizi ve dünyayı suçlamaya meyillidir. Bu yüzden en iyi eğitim çabanız bile geri tepebilir.
Sonuç: Bir Topluluk Meselesi
Rovere kitabın sonunda “Aptallık günümüzde arttı mı?” sorusunu da tartışıyor. Aptallıkla tek başımıza değil, bir arada, bir topluluk halinde başa çıkma ihtimalimiz üzerine düşünmeye değer. Çünkü aptallık her zaman kazanacak gibi görünse de, yapıcı ve incelikli tepkiler üreten, mücadele eden bir topluluk onu dengeleyebilir.
Bu yazı, “Bu Konuyu Açalım mı?” podcastimin 1. bölümünden uyarlanmıştır. Bölümün tamamını Spotify’da dinleyebilirsiniz.
Mentorluk programımıza göz atabilirsiniz.
Dr. Özge Özdemir, Boğaziçi Üniversitesi Felsefe mezunu, LTS Eğitim’in (Little Thinkers Society) kurucusu ve 2016’dan beri P4C eğitmeni.
Yorumlar