Felsefi Duyarlılık

Felsefe dersi lise seviyesinde haftada iki ya da dört saat olarak ders programlarında yer alıyor. Ancak son yıllarda bu alana verilen önem artıyor, daha erken yaşta felsefe yapmayı öğretme konusu gündemde. Jana Mohr Lone, ilkokul öğretmenlerinin felsefe bilmelerine gerek olmadığı görüşüne katılmıyor. Aksine öğretmenlerin felsefe oturumlarını başarıyla yürütebilmesi için P4C eğitimi almaları gerektiğini savunuyor.

Jana Mohr Lone, Washington Üniversitesi Çocuklar İçin Felsefe Merkezi direktörü.

Felsefi Duyarlılık Nedir?

Çocuklarla felsefe yapmak, sadece önemli filozofların kitaplarını okumak değil, daha çok çocukların zihninde felsefi düşüncelerin oluşması ve dile getirilmesi demek. Bu yüzden soruşturan topluluk yöntemiyle yapılan bir felsefe dersinde, öğretmenin bir felsefi sorunun nasıl tartışılacağı konusunda net bir anlayışa sahip olması gerekiyor.

Mohr Lone, öğretmenlerin öğrencilerin ifadelerindeki felsefi yanları ve ifadeler arasındaki mantıksal ilişkileri görebilmesi için "felsefi duyarlılık" denilen temel beceriyi geliştirmesi gerektiğini savunuyor. Yani dünyayı anladığımızı düşündüğümüz temel kavramların altında yatan daha büyük soruları tanımlama ve yansıtma kapasitesi.

Bu kapasite, deneyim ve eğitimle geliştirilebileceğimiz bir içsel kapasite. Kesinliği olmayan soruları fark etmeyi içeren bir algılama kapasitesi: Beni ben yapan şey nedir? Özgür irade var mıdır? Yaşamın anlamı nedir?

Öğretmenin İkinci Becerisi: Diyaloğu İlerletmek

Okul-öncesi ya da ilkokul seviyesinde P4C oturumu yürüten öğretmenin ihtiyacı olan ikinci beceri, felsefi tartışmayı ilerletebilmek. Bu, tartışmanın kısır bir döngüde kalmaması, birçok kavramsal meseleye değinip baştaki soruları tekrar ele alan bir çizgide ilerlemesi demek. Öğretmen, söylenenlerin altında yatan varsayımları dikkatle dinlemeli, öğrencilerin görüşleri arasındaki bağlantıları ve ayrımları görebilmeli.

Felsefi tartışma nihai bir çözümle sona ermeyeceği için, öğretmen ilerlemeye işaret ederek grubun bir miktar başarı hissi kazanmasına da yardımcı olmalı.

Neden Önemli?

Felsefi duyarlılık, felsefeyi çocukların hayatına getirmenin ve onlara iyi düşünmeyi, kendi sorularına güvenmeyi öğretmenin kalbinde yer alır. Mohr Lone'a göre felsefe yapmak çoğu çocuk için doğal bir süreç; onlar zaten canlı olmanın önemini, kimliğin doğasını, dostluğun anlamını merak ederler. Bu merak çoğu yetişkin için artık geçerli değil ve bu bir kayıp. Çocukları süreklilik içeren felsefi soruşturmaya teşvik etmek, onlara sunulan önemli bir hediye.

Bu yazı, Jana Mohr Lone'un "The Cultivation of Philosophical Sensitivity" adlı makalesinden düzenlenerek yazılmıştır.

Öğretmenlerinizin felsefi duyarlılık becerisini geliştirmesini istiyorsanız P4C Uygulayıcı Eğitimi'ne göz atabilirsiniz.

Dr. Özge Özdemir, Boğaziçi Üniversitesi Felsefe mezunu, LTS Eğitim’in (Little Thinkers Society) kurucusu ve 2016’dan beri P4C eğitmeni.