Filika’da Çocuk Edebiyatı ve Felsefe

Geçen yıl Filika’da çocuk edebiyatını felsefeyle buluşturan bir okuma-tartışma serisinin kuratörlüğünü yaptım. Her ay katılımcılarla birlikte bir kitap okuduk ve online buluşup bir soru üzerine birlikte düşündük. 

Neden Yetişkinler Çocuk Kitabı Okusun?

Bazı kitaplar çocuklar için yazılır ama yetişkinleri de yakalar. Filika'daki okumalarımızın çıkış noktası da bu oldu. Çocuk kitapları yalın görünür ama derindir, dolambaçlı anlatım yerine doğrudan kalbe ve zihne dokunur. Birlikte okumak bizi ortak bir zeminde bir araya getirir; aynı karakterlerden, aynı sahnelerden söz etmek, aramızdaki bağı güçlendirir.

Bu yüzden davetimiz ebeveynlere, öğretmenlere, yeğeniyle sohbetin yolunu açmak isteyenlere ve çocuk kitapları dünyasını keşfetmek isteyen her yetişkine açıktı. 

Bir Yıl, Altı Kitap, Altı Soru

Filika'da her ay bir kitap okuduk ve her ay benim kolaylaştırıcılığım eşliğinde online buluşup kitabın açtığı soruyu tartıştık. Geçen yılın seçkisi ve kitapların sorduğu sorular şöyleydi:

Hayalet Gişe (Norton Juster, 1961): Can sıkıntısından muzdarip Milo, odasında bulduğu gizemli bir gişeyi kurup bilmediği bir dünyaya geçer. Orada sözcükleri ve sayıları temsil eden tuhaf karakterlerle karşılaşır. Kitabın sorusu şu oldu: Akıl bizi özgürleştiren bir güç mü, yoksa kendi kurallarının içine hapseden bir zorluk mu?

Yeşil Parmaklı Tistu (Maurice Druon, 1957): Rahat bir hayatın içinde büyüyen Tistu, okula başlayınca bir uyum sorunu yaşar. Evde özel eğitim almasına karar verilir ve bir gün parmaklarının dokunduğu yerde çiçek açtıran olağanüstü bir yeteneği ortaya çıkar. Tistu bu gücü bir gösteriye değil, hapishane ve yoksulluk gibi karanlık alanları dönüştürmeye adar. Kitabın sorusu: Büyük değişimler için güç mü gerekir, yaratıcılık mı?

Mumi Baba'nın Anıları (Tove Jansson, 1950): Mumi Baba, fırtınalı gençlik günlerinden başlayarak kendi hayat hikâyesini anlatır. Yolculuklar, karşılaşmalar ve hayal kırıklıklarıyla dolu bu anılar sonunda sakin bir aile hayatına bağlanır. Kitabın sorusu: Belirsizliklerle dolu maceralı bir hayat mı, sevdiklerimizle güvenli bir hayat mı?

Yalancılar Ülkesi (Gianni Rodari, 1959): İlk bakışta neşeli ve absürt görünen bu hikâyede asıl mesele, sözcüklerin anlamının yer değiştirmesi ve ortak anlam zemininin kayması. Kedi dendiğinde köpeğin anlaşılması, iletişimin kendisini imkânsız hâle getiriyor. Kitabın sorusu: Hakikat mi değerlidir, mevcut düzenin sürmesi mi?

Oz Büyücüsü (L. Frank Baum, 1900): Bir kasırgayla evinden kopup kendini Oz Diyarı'nda bulan Dorothy'nin yol arkadaşları Korkuluk, Teneke Adam ve Aslan. Aslında zaten sahip oldukları özellikleri fark etmeden ararlar. Kitabın sorusu: Sahip olduğumuz özellikleri biliyor muyuz, yoksa onları yaşadıkça mı fark ediyoruz?

Garajdaki Kız (David Almond, 1998): Michael'ın ailesiyle taşındığı eski evde, garajda bulunan zayıf ve huysuz bir "varlık" etrafında şekillenen bu hikâyede, ölüm korkusuyla yüzleşen bir çocuk, arkadaşlık ve hayal gücü sayesinde hayatın açıklanamayan güzelliklerini keşfeder. Kitabın sorusu: Dünyayı kavrarken mantığımızın sınırlarının ötesinde, sezgilerimiz bize ne söyler?

Buluşmalarda Ne Oluyor: Felsefi Soruşturma

Filika buluşmaları bir ders ya da yorumlama etkinliği değildi. P4C (Çocuklar İçin Felsefe) yönteminden beslenen felsefi soruşturmalar yaptık. Katılımcılar kitabı okurken kendilerini en çok şaşırtan cümleyi ya da sahneyi not alıp buluşmaya geldiler. Tartışmalar da bu notlardan, bu sorulardan yola çıkarak ilerledi.

Bu yöntemin kazanımı iki yönlüydü: Yetişkinler hem kendi bakış açılarını derinleştirdiler hem de aynı soruyu çocuklarla nasıl konuşabileceklerini deneyimleyerek öğrendiler. Amaç, evde ve okulda kitaplar üzerine konuşurken çocuğun sesini güçlendirmek ve onunla birlikte yeniden düşünmek.

Sırada Ne Var?

Filika'nın bir yıllık yolculuğu, okumanın düşünmeye, düşünmenin de paylaşmaya dönüşebileceğini gösterdi. Önümüzdeki yıl da yeni seçkiyle Filika okumalarına devam ediyoruz. Ayrıntılar yakında.

Filika’daki diğer okuma seçkilerine de göz atabilirsiniz.

P4C uygulayıcı eğitimleri ve okul danışmanlığı çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.

Dr. Özge Özdemir, Boğaziçi Üniversitesi Felsefe mezunu, LTS Eğitim'in (Little Thinkers Society) kurucusu ve 2016'dan beri P4C eğitmeni.