Küvette Balina mı Var? Çocuklarla Bilgi Felsefesi Yapmak

Çocuklar İçin Felsefe (P4C) oturumunda çocuklar bir çember oluşturur, birbirlerini rahatça görüp duyacak şekilde otururlar. Birbirini dikkatle dinlemek ve konuşma sırasını beklemek bir kuraldır. Kolaylaştırıcı bir hikâye anlatır, çocukları bu hikâyedeki felsefi sorulara yönlendirir. Önemli olan, her oturumda çocukların topluluk içinde düşünme, soru sorma ve konuşma fırsatı bulabilmesidir.

Whale in the Bath, Tom Jellet İllüstrasyonu.

Bir Kitap, Bir Bilgi Felsefesi Sorusu

Bir derste çocuklarla Kylie Westaway'in “Küvetteki Balina” kitabını okuduk. Bruno banyoya girdiğinde bir balinayla karşılaşır: "Küvette balina var!" Kız kardeşi Ally onu uydurmakla suçlar, erkek kardeşi Pete bunun fiziksel olarak imkânsız olduğunu iddia eder, babası ise sadece gülüp geçer.

Burada sorguladığımız asıl soru: Bir bilginin doğru olduğuna kim karar verir? Bunu küçük yaştaki çocuklara doğrudan sormayız, ama kardeşlerin ve babanın tepkileri üzerinden sorarız:

• "Ally neye dayanarak Bruno'nun hayal kurduğunu söylüyor?"

• "Pete, balinanın küvete sığamayacağını fiziksel olarak imkânsız olduğu için söylüyor. Bu nasıl bir gerekçelendirme?"

• "Babası olayı ciddiye almıyor. Büyüklerin bir şeyi ciddiye almaması, bilginin doğru olup olmadığını gösterir mi?"

• 
  

Sorular Nereden Gelir?

P4C oturumlarında sorular kolaylaştırıcıdan gelebileceği gibi, sınıftaki konuşmalar sırasında katılımcılardan da gelebilir. Öğretmenler, düzenli P4C oturumlarına katılan çocukların daha kolay ve üretken sorular sorabildiğini gözlemliyor. Soruşturan topluluk, öğrencilere etkileşim, düşünme, dinleme, konuşma şansı sunarken; güven, özgüven ve öz-düzenleme gibi konularda da olumlu kazanımlar sağlıyor.

Tüm çocukların katılma şansı olması yalnızca kendi düşüncesini ifade etmek açısından değil, başkalarının düşüncesine katkı sağlayarak topluluk içinde gelişim imkânı sunması açısından da değerli. Öğretmenler, dezavantajlı grupların başarısında felsefe saatinin etkisine dikkat çekiyor. Örneğin, toplumsal cinsiyet rolleri nedeniyle katılımda çekingen kalan kız çocuklarının dönem sonunda gözle görülür ilerleme kaydettiğini belirtiyorlar.

Kısa Vadede Görünmeyen, Uzun Vadede Kalıcı Etki

P4C dersleri, kısa vadede geleneksel testlerle ölçülemeyen ama uzun vadede çocukların düşünme becerilerini geliştiren bir yöntem. Aynı zamanda çocukların gelecekte hayata karşı iyi tutum geliştiren, sivil katılım gösteren yetişkinler olmasını destekliyor.

Daha fazla bilgi almak için sitemizi ziyaret edin.

Dr. Özge Özdemir, Boğaziçi Üniversitesi Felsefe mezunu, LTS Eğitim’in (Little Thinkers Society) kurucusu ve 2016’dan beri P4C eğitmeni.